Miras bırakanın, sağlığında veya ölüme bağlı olarak yaptığı bazı işlemler, kanunen belirli mirasçılara tanınan asgari payı (saklı pay) ihlal edebilir. Türk Medeni Kanunu bu durumda saklı pay sahibi mirasçılara tenkis davası açma hakkı tanır.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

TMK m.506'ya göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:

  • Altsoy: Yasal miras payının yarısı (1/2).
  • Anne ve baba: Yasal miras payının dörtte biri (1/4).
  • Sağ kalan eş: Altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı ise yasal payının tamamı; tek başına ise yasal payının dörtte üçü (3/4).

Kardeşler 2007 yılında yapılan değişiklikle saklı pay sahibi olmaktan çıkarılmıştır.

Tasarruf Edilebilir Bölüm

Miras bırakan, terekenin yalnızca tasarruf edilebilir bölüm üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir. Saklı paya dokunan vasiyetname, ölünceye kadar bakma sözleşmesi ya da hayattayken yaptığı bağışlamalar tenkise tabidir.

Tenkise Tabi Tasarruflar

  • Vasiyetnameler.
  • Miras sözleşmeleri.
  • Ölümünden önceki son 1 yıl içinde yapılan, olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar (TMK m.565/4).
  • Saklı pay kurallarını etkisiz kılma açıkça anlaşılan, ne zaman yapılmış olursa olsun bağışlamalar (TMK m.565/3).
  • Eşler arasındaki mal rejimi sözleşmeleriyle yapılan tahsisler.

Muris Muvazaası ile Tenkis Farkı

Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır:

  • Muris muvazaası: Miras bırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak için satış görünümünde aslında bağışlama yapmasıdır. Tapuda satış gözükür ama gerçek iradeyi yansıtmaz. Tüm mirasçılar (saklı pay sahibi olmasa da) iptal-tescil davası açabilir.
  • Tenkis: Gerçek bir tasarruf vardır; ancak saklı payı ihlal ettiği için yalnızca saklı pay sahipleri, ihlal edilen oranda iadeyi talep eder.

Yargıtay'ın 1.4.1974 tarih 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, muris muvazaasında bedel ödemiş gözüken işlemlerin gerçek iradenin bağışlama olup olmadığının tüm delillerle ispatlanabileceğini benimsemiştir.

Tenkis Davasında Süreler

  • Hak düşürücü süre: Saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl.
  • Her halde miras bırakanın ölümünden itibaren 10 yıl.
  • Vasiyet ile yapılan tasarruflar açısından süre, vasiyetnamenin açılmasından itibaren işler.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tenkis davalarında Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme miras bırakanın son yerleşim yerindeki mahkemedir (TMK m.576).

Pratik İpuçları

  • Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri ve son 1 yıllık devir/temlik kayıtları erkenden temin edilmelidir.
  • Muvazaa iddiası ile tenkis talebi kademeli olarak aynı dilekçede ileri sürülebilir.
  • Saklı pay hesabı yapılırken denkleştirmeye tabi kazanımlar (TMK m.669) da dikkate alınır; sağlığında bir mirasçıya verilen değerli bağışlar onun payından mahsup edilir.